MÔN NGỮ VĂN
Giáo viên: Hà Thị Thanh Thanh
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ VỚI LỚP 84
KIỂM TRA MIỆNG
Câu hỏi
Câu 1: Thế nào là câu cầu khiến? Cho ví dụ?
Câu 2: Khi viết, câu cầu khiến thường được kết thúc bằng những dấu gì? Cho ví dụ?
3
KIỂM TRA MIỆNG
1. Thế nào là câu cầu khiến?
Cho ví dụ?
*Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến như:
hãy, đừng, chớ, …đi, thôi, nào, …hay ngữ điệu cầu
khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo
,…
Ví dụ: Chúng ta đừng xả rác bừa bãi!
4
KIỂM TRA BÀI CŨ
2. Khi viết, câu cầu khiến thường được kết thúc
bằng những dấu gì? Cho ví dụ?
* Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu
chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
Ví dụ: Lớp chúng ta hãy phấn đấu đạt nhiều học
sinh giỏi!
*Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ ngoài đi vào. Mẹ vuốt
tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:
- Đi thôi con. (Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)
5
Tiết 86:
CÂU CẢM THÁN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1. Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a, Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã khóc vì trót lừa một con chó!...Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn… (Nam Cao, Lão Hạc)
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
…………………………………………
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
6
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ - Nhớ rừng)
7
Tiết 86:
CÂU CẢM THÁN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a. Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã khóc vì trót lừa một con chó!...Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn… (Nam Cao, Lão Hạc)
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
…………………………………………
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
8
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
- Hỡi ơi lão Hạc!
Ngạc nhiên, bất ngờ.
- Than ôi!
Nuối tiếc
2, Ghi nhớ:
SGK/44.


I,Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ:
*Câu cảm thán:
a, Hỡi ơi lão Hạc!
b, Than ôi!
*Đặc điểm hình thức:
- Từ ngữ cảm thán:
hỡi ơi, than ôi
- Dấu kết thúc câu:
dấu chấm than
*Chức năng:
Dùng để bộc lộ trực tiếp
cảm xúc.


9
2.Ghi nhớ
* Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán như: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào,… dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết); xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.
* Khi viết, câu cảm thán thường kết thúc bằng dấu chấm than.
10
*Lưu ý: Những từ ngữ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ôi, trời ơi,…có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.
- Ví dụ: + Chao ôi! (câu đặc biệt)
+ Chao ôi, ba tháng hè sao mà dài như một thế kỉ. (một bộ phận biệt lập trong câu)
Còn thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào,..thì đứng sau những từ ngữ mà nó bổ nghĩa (làm phụ ngữ)
- Ví dụ: Mẹ ơi, tình yêu mà mẹ đã dành cho con thiêng liêng biết bao! (đứng sau tính từ)
11
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
a,Trời ơi, anh đến muộn quá!
b,Trăng đêm nay đẹp biết bao!
c. Ôi, chân tôi đau quá!
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1. Ví dụ:
2. Ghi nhớ:
SGK/44.
BÀI TẬP NHANH:
Hãy thêm các từ ngữ cảm thán và dấu chấm than để chuyển đổi các câu sau thành câu cảm thán:
a, Anh đến muộn quá.
b, Trăng đêm nay đẹp.
c, Chân tôi đau quá.
12


Tiết: 86:
CÂU CẢM THÁN


I. Đặc điểm hình thức và chức
năng:
II. Luyện tập:
1. Hãy cho biết những câu
trong đoạn trích sau có
phải đều là câu cảm thán không. Vì sao?
a,Than ôi! Sức người khó
lòng địch nổi với sức trời!
Thế đê không sao cự lại được
với thế nước! Lo thay! Nguy
thay! Khúc đê này hỏng mất.

(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
Than ôi!
Lo thay!
Nguy thay!
b, Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi! (Thế Lữ, Nhớ rừng)
13
c, Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo
chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của
mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi,
mà còn ân hận quá, ân hận mãi.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

c, Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo
chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của
mình thôi.
14

II,Luyện tập:
2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong
những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào
kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
a, Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con? (Ca dao)
Lời than thở của người nông dân dưới chế độ
phong kiến.
b, Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
(Chinh phụ ngâm khúc)
Lời than thở của người chinh phụ trước nỗi
truân chuyên do chiến tranh gây ra.
15

II,Luyện tập:
2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong
những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào
kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
c, Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
(Chế Lan Viên, Xuân)
Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống (trước Cách mạng tháng Tám)
d,Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột
của tôi. Tôi biết làm thế nào bây giờ?
(Tô Hoài, DMPLK)
Sự ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm thương, oan ức của Dế Choắt.
16
II.Luyện tập:
Tất cả các câu trên đều bộc lộ tình cảm, cảm xúc, nhưng không phải là câu cảm thán, vì không có hình thức đặc trưng của kiểu câu này
(từ ngữ cảm thán và dấu chấm than).
3, Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc:
a, Trước tình cảm của một người thân dành cho mình.
Chao ôi, một ngày vắng mẹ sao mà dài đằng đẵng!
Tình yêu mà mẹ dành cho con thiêng liêng biết bao!
b, Khi nhìn thấy mặt trời mọc.
- Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh!
17
Hãy điền vào bảng sau:
18
Hãy điền vào bảng sau:
19
CỦNG CỐ
Câu 1: Khái niệm và đặc điểm hình thức sau đây nói về kiểu câu:
Là câu dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết), xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.
Thường chứa các từ: ôi, than ôi, hỡi ơi, trời ơi, biết bao, xiết bao… và thường kết thúc bằng dấu chấm than.
A.Câu nghi vấn
B. Câu cầu khiến
C. Câu cảm thán.
20
Câu 2:
Trong các câu sau, đâu là câu cảm thán:
A. “Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt”
(Tố Hữu)
B. Tổ quốc ta rất đẹp.

C. Tổ quốc ta rất đẹp phải không?
21
m
Hướng dẫn học bài

- Học thuộc phần ghi nhớ.

-Làm các bài tập còn lại.
-Chuẩn bị trước bài : “Câu trần thuật”
(Đọc và trả lời các câu hỏi trong mục
I/ SGK/ 45)
22
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
1, Ví dụ:
*Câu cảm thán:
a, Hỡi ơi lão Hạc!
b, Than ôi!
*Đặc điểm hình thức:
- Từ ngữ cảm thán:
hỡi ơi, than ôi
- Dấu kết thúc câu:
dấu chấm than
*Chức năng:
Dùng để bộc lộ trực tiếp
cảm xúc.

I,Đặc điểm hình thức và chức năng:

- Hỡi ơi lão Hạc!
Ngạc nhiên, bất ngờ.
- Than ôi!
Nuối tiếc
2, Ghi nhớ:
SGK/44.
II, Luyện tập:


1,Bài tập 1:
2, Bài tập 2:
23